Meslek Seçimi

 

MESLEK SEÇİMİ NEDEN ÖNEMLİDİR?

Meslek, bir kimsenin hayatını kazanmak için yaptığı, kuralları toplum tarafından belirlenmiş ve belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve becerilere dayalı faaliyetler bütünüdür. Mesleğin sürdürülmesinde etkenlerden biri olan kazanç, bireyin meslek seçimi kararını etkileyen tek etken değildir. Bu kararı etkileyen sosyal statü, düzenli yaşam gibi farklı doyum kaynakları da vardır. Kazanç sağlama gibi sorunu olmayan kişilerin mesleki faaliyetlerini sürdürmelerinin ye da bazı bireylerin az gelir getiren meslekleri çok gelir getiren mesleklere tercih etmelerinin nedeni budur.

Meslek, bireyin kendini ve yeteneklerini geliştirme, gerçekleştirme yoludur. Bireyin kişilik özelliklerini, ideallerini, hayat görüşünü, değerlerini belirler. Birey günün büyük bir bölümünü işinde geçirir. Bireyin yaptığı faaliyet ilgi ve yeteneklerine hitap ediyorsa kişi mesleki açıdan doyum sağlar. Mesleki doyum ise, genel doyuma yansır. Bireyin hayatta mutlu olması bir anlamda kendi özelliklerine uygun, doyum sağlayıcı meslek seçmesine bağlıdır.

Meslek seçiminde ki kararı bireyin, işindeki başarı ve başarısızlığını da etkiler. Her birey farklı ilgi ve yeteneklere sahiptir. Her meslek de farklı yetenekleri gerektirir. Bir kimse sahip olduğu nitelikleri gerektiren, sahip olmadığı nitelikleri gerektirmeyen mesleklerde başarılı olur.

Günümüzde meslek seçeneklerinin artması, buna bağlı olarak meslekte uzmanlaşmanın artması, mesleğe hazırlanmanın uzun süreli eğitimi gerek tirmesi, meslek seçiminin önemini artırmaktadır.

MESLEK SEÇERKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?
  • Kendi kişiliğinizi tanımalısınız.
  • Yeteneklerinizin ne olduğunu bilmelisiniz.
  • İlgi duyduğunuz alanları tespit etmelisiniz.
  • Meslekler hakkında bilgi edinmelisiniz.

KİŞİLİĞİNİZ (KARAKTERİNİZ) NASIL?

Kişilik nasıl tanınır:
Kişiliğinizi tanımada rehber öğretmene başvurup temel kişilik özelliklerini öğrenebilirsiniz.
Önerilerine güvendiğiniz yakın arkadaşlarınızdan bazılarına danışabilirsiniz.
Okulda ya da dershanede sizi iyi tanıyan, kendinize yakın bulduğunuz bir öğretmene müracaat edebilirsiniz.

Meslek seçiminde kişiliğin rolü nedir?
Her mesleğin kendine has gerektirdiği bazı özellikler vardır. Doktor olmayı düşünen birinin kandan ve ölümden korkmaması, çirkin manzaralar karşısında tiksinti duymaması gerekir. İkna gücü yüksek, dışa dönük, insanlarla devamlı ilişki de olan girişimci niteliklere sahip olan birey avukat, politikacı veya pazarlamacı olabilir.

Temel kişilik özellikleri nelerdir?
  • Sabırlı olmak
  • Heyecanlılık
  • Seyahati sevme
  • Soğukkanlılık
  • Çabuk reaksiyon göstermek
  • Hayal gücü v.s.
  • Titiz olmak
  • Düzgün konuşma
  • İdarecilikten hoşlanma

YETENEK ALANLARI

Yetenek, belli bir eğitimden yararlana bilme gücüdür. Bireyin hangi eğitim programında başarılı olabileceğini gösterir. Yetenek meslekteki başarıyı etkileyen etkenlerden biridir ve temel gerekliliktir. Seçtiği mesleğin gerektirdiği azami yetenek düzeyine sahip olmayan bireyin o meslekte başarılı olması olası değildir. Bunun yanında sahip olduğu yeteneklerin, kapasitenin altında bir yetenek düzeyi gerektiren mesleğe yönelen bireyin meslekte doyum sağlaması da mümkün olamayacaktır.

Akademik yeteneğin, okulda derslerdeki başarının ye da başarısızlığın araştırılması, sözel ya da sayısal düşünme yeteneklerinden hangisinde daha başarılı olduğunun belirlenmesi gerekir. Bunun için bireyin fen, sosyal, matematik, Türkçe derslerindeki başarısı bir ölçüt olabilir.

Sayısal düşünme gücüne sahip olmayan, fen, matematik gibi sayısal derslerde başarılı olamayan bir bireyin tıp fakültesi, diş hekimliği, mühendislikler gibi matematik-fen puanı ile öğrenci olan yüksek öğretim programlarında başarılı olması mümkün değildir.Sözcükleri ustalıkla kullanamayan, zengin bir sözcük dağarcığına sahip olmayan kişinin dil ve edebiyat programında başarılı olması zordur.


Soyut Düşünebilme:
Soyut düşünebilme, sayı veya şekillerle ifade edilen soyut kavramları öğrenebilme ve bunları kullanarak akıl yürütme gücü olarak tanımlanabilir.Bu yetenek, üniversite giriş sınavlarında sözel ve sayısal yetenek olarak ölçülür. Bu yeteneğe sahip kişilerin fizik, biyoloji, felsefe ve sosyoloji gibi mesleklerde başarılı oldukları görülür.

Akıcı Bir Dille Yazabilme:
Sözcükleri ustalıkla kullanabilme, zengin bir kelime dağarcığına ve çağrışım gücüne sahip olma şeklinde tanımlayabileceğimiz bu yetenek, dil- edebiyat programlarında başarı için gerekli olan ve yazarlarda gözlenen özel bir yetenektir. Bu yeteneği, sözcüklerle ifade edilen kavramları kullanarak akıl yürütebilme yeteneği ile karıştırmamak gerekir.

Başkalarını Anlayabilme:
İletişim sırasında karşıdaki insanın ne düşündüğünü, neler hissettiğini anlayabilme gücü olarak tanımlanan bu yetenek "eş duyum" (empati) olarak adlandırılmaktadır. Psikolojik yardım hizmetlerinde çalışan psikologların, psikolojik danışmanların, öğretmenlerin, halkla ilişkiler uzmanlarının hekim ve hemşirelerin, yöneticilerin bu yeteneğe sahip olmaları mesleklerinde başarılı olmalarını sağlayabilir.

Şekil İletişimini Görebilme:
Şekilleri ayrıntıları ile algılayabilme, şekiller arasındaki benzerlikleri ve farkları görebilme gücünü yansıtan bu yetenek, teknik alanlarda, mühendislik alanında ve plastik sanatlar alanında başarı için gereklidir.

Uzay İlişkilerini Görebilme:
Bu yetenek, cisimleri üç boyutlu görebilme, bir şeklin düzlem üzerinde veya bir cismin uzayda hareketini göz önünde canlandırabilme (Mesela bir evin planına bakarak yapılmış hali) gücünü ifade eder. Tahmin edileceği gibi bu yetenek mimarlıkta, plastik sanatlarda, marangozluk, terzilik ve benzeri mesleklerde başarı için gereklidir.

Mekanik Yetenek:
Uzay ilişkilerini görebilme ve şekil ilişkileri yetenekleri ile ilişkili olan bu yetenek, bir makinenin işleyişindeki ilkeyi kavrayabilme, makinenin parçaları arasındaki ilişkiyi görebilme, makine desenleri çizebilme veya makineyi geliştirici fikirler üretebilme gücünü ifade eder. Makine tamiri ve yapımı alanında çalışanlarda bu yeteneğin çok güçlü olması gerekir.

El-Parmak Becerisi:
Elleri ve parmakları ustalıkla kullanabilme de bir özel yetenek olup kuyumculuk, cerrahlık gibi küçük objelerle uğraşmayı gerektiren mesleklerde çalışanların bu yeteneklerinin gelişmiş olması, meslek başarısı için çok önemlidir. Düz bir çizgi çizebilme, bir hedefi uzaktan vurabilme gibi becerilerde ifadesini bulan bu yetenek, el-parmak becerisi gibi mimarlıkta, sanatta, kaynakçılıkta, marangozlukta ve cerrahi alanında başarı sağlayabilmek için gerekli bir yetenektir.

Kas Koordinasyonu:
Güçlü kaslara sahip olmak ve bunları eş güdümle kullanabilmek de bir yetenektir. Bu yetenek tahmin edileceği gibi sporla uğraşan kimselerde çok gelişmiştir. Spor meslekleri yanında ritmik dans, bale gibi sanat dalları bu yeteneği gerektiren alanlardır. Özellikle bedensel güç gerektiren mesleklerin başarıyla yapılmasında gerekli olan bir yetenektir.

Renk Algısı:
Bu yetenek renkleri ve aralarındaki ince farkları algılayabilme gücünü ifade eder. İç mimarlık, dekorasyon gibi sanat dallarında, gıda üretimi gibi mesleklerde çalışanların renk körü olmamaları, renkleri iyi algılamaları gerekmektedir. Renk algısı aynı zamanda tasarım gerektiren meslek çeşitlerinde de gerekli olan bir yetenektir.

Yapıcılık:
Alışılmış olanın dışına çıkabilme, yeni ve değişik fikirler, yöntemler ortaya koyabilme gücü olan yapıcılık, her türlü çalışma alanında kendini gösterebilir. Bilim ve sanat çalışmalarında, teknik alanlarda ve işletmecilikte kişi yapıcı gücünü daha fazla ortaya koyma fırsatı bulabilir. Yapıcılık özellikle problemlere farklı bakış açısıyla yaklaşmayı gerektiren meslek alanlarında çalışanlar için gerekli bir yetenek alanıdır.

İLGİ ALANLARI

İlgi alanı nedir?

İlgi alanınız; hoşlandığınız, yaparken mutlu olacağınız, özel bir caba sarf etmeden zevkle yapacağınız, tatmin olacağınız işlerdir.

Nelerden hoşlanıyorsunuz?

 

Hangi tür işlerde fazla gayret sarf etmeden bile başarılı olabiliyorsunuz?

Akranlarınıza göre sizi üstün kılan ne gibi özellikleriniz var?

Hangi alanlarda başkalarından sizi üstün kılan ne gibi özellikleriniz var?

Hangi alanlarda başkaları size ulaşmada zorlanıyor?

Üzerinde düşündüğünüz başarılı olacağınıza inandığınız işler nelerdir?

Ders içi ve ders dışında hangi konularla uğraşmayı seviyorsunuz?

Yeteneğiniz olmasına rağmen hoşlanmadığınız meslekler bulunabileceğini de hesaba katınız.

İlgi alanı nasıl tespit edilir?

İlgi alanınızın ölçülmesinde aşağıdaki kriterleri kullanabilirsiniz.

  •  İlgi alanlarını ölçen bazı psikolojik testler kullanılabilir.
  • Orta öğretim yıllarında sizi en çok meşgul eden, uğraşmaktan hoşlandığınız alanların ne olduğunu inceleyebilirsiniz.
  • Çalışırken hoşlandığınız, tatmin hissine kapıldığınız, sizi mutlu eden mesleklerin neler olduğunu tespit ederek ilgi alanınız konusunda fikir edinebilirsiniz.

Temel Bilimler:
Temel bilim ilgisi, fizik, kimya, biyoloji gibi bilimlerin konusunu oluşturan doğal olayları incelemek, matematik konularıyla uğraşmak gibi davranışlarda kendini gösteren bir ilgi alanıdır. Temel bilim ilgisi yüksek olan kimseler, yukarıda belirtilen temel bilim alanları yanında tıp, veterinerlik ve mühendislik gibi uygulamalı alanlarda bilimsel çalışma yapmaktan doyum sağlayabilir. Temel bilimlere ilgi duyanlar temel bilimlerle ilgili konuları öğrenmeye ve temel bilimler içerisinde yer alan konular üzerinde çalışmaya isteklidirler.

Sosyal Bilimler:
Sosyal bilim ilgisi, sosyal olayları incelemek ve nedenleri araştırmak gibi davranışlarda ifadesini bulan ilgi alanıdır. Sosyal bilim ilgisi yüksek olan kimseler, hukuk, siyaset bilimleri, sosyoloji, psikoloji, ilahiyat gibi alanlarda çalışmakla mutlu ve başarılı olabilirler. Sosyal bilimlere ilgili kişiler sosyal bilim alanı ile ilgili konuları öğrenmeye ve bu konular üzerinde çalışmaya istekli olurlar.

Canlı Varlık:
Canlı varlık ilgisi, hayvan ve bitki yaşayışını incelemekten, onları yetiştirip üretmekten zevk alma gibi davranışları içerir. Canlı varlıklara ilgi duyan kimseler açık havada çalışmaktan da zevk alırlar. Ziraat mühendisliği, orman mühendisliği gibi alanlarda çalışmaktan mutlu olurlar. Canlılarla uğraşmaktan hoşlanan kişiler Bitki (meyve, sebze, tahıl) ve/veya hayvan yetiştirmekten (üretmekten) hoşlanırlar. İnsanlara yardım etmek ve insanların sorunlarını gidermekten mutluluk duyarlar. Canlılarla rahat iletişim kurar, onlara yakın olmaktan hoşlanırlar.

Mekanik:
Mekanik ilgi, çeşitli alet ve makineler yapmak, işletmek ve onarmak gibi faaliyetlerden hoşlanmaktadır. Mekanik ilgi; her türlü mühendislik (kimya, inşaat, makine, maden, elektrik- elektronik vb. ), teknik öğretim görevliliği, pilotluk, deniz kaptanlığı gibi alanlarda çalışmakla mutlu ve başarılı olabilirler. Mekaniğe ilgi duyan kişiler alet ve makineleri çalıştırmaktan ve onarmaktan hoşlanırlar.

İkna:
İkna ilgisi, başkalarına düşünceleri aktarma, belli bir amacı gerçekleştirmek için başkalarını etkileme gibi davranışları içeren bir ilgi alanıdır. İkna ilgisi ile ilgili meslekler arasında avukatlık, yazarlık, gazetecilik, diplomatlık, halkla ilişkiler uzmanlığı, din görevliliği sayılabilir. İkna gücü yüksek olan ve başkalarını etkileyebilen kişiler etkili konuşmak ve beden dilini kullanmak konusunda başarılıdırlar. Çevrelerindeki insanlarla çabuk iletişim kurabilirler.

Edebiyat:
Her türlü edebi eserleri inceleme, eleştirme ve edebi eserler yazma gibi davranışlarda ifadesini bulan edebiyat ilgi alanına yüksek düzeyde ilgi duyanların dil- edebiyat, basın-yayın, kütüphanecilik, lisan öğretmenliği, hukuk programlarında doyum sağlayacakları söylenebilir. Edebiyat ilgisi aynı zamanda okumaktan, düşünmekten ve yazmaktan hoşlanmayı gerektirir. Edebiyat ilgisi yüksek olan kişiler kültür-sanat faaliyetlerini takip etmekten, söyleşileri ve sanatsal etkinliklere katılmaktan zevk alırlar.

Sosyal Yardım:
Sosyal yardım ilgisi hasta, yoksul ve sakat insanlara yardım etme gibi davranışlarını içerir. Bu ilgi alanı ile en yakından ilgili yüksek öğretim programı, sosyal hizmetler programıdır. Ayrıca tıp, psikoloji, çocuk gelişim ve eğitim programları sosyal yardım ilgisi yüksek kimseler için uygun çalışma alanları olabilir. Sosyal yardım ilgisi yüksek olan kişiler insanlara ve zor durumda kalan canlılara yardım etmekten hoşlanırlar. Gönüllü olarak yapılan sosyal sorumluluk projelerinde görev alırlar.

Bilimsel Çalışma:
Bilimsel çalışmalarda anahtar kelime merak etmektir. Bilimsel çalışmadan hoşlanan kişilerin merek duygusu yüksektir. Merak duygusu yüksek olan kişilerin canlı ve cansız bütün varlıklar ilgisini çeker. Öğrenme isteğini ve merak duygusunu doyurmak için araştırmaktan zevk alırlar. Aklına birçok bilinmeyen ve çözüm bekleyen sorular, sorunlar takılır. Ancak bilimsel çalışmadan hoşlanan kişiler büyük bir sabırla kafalarına takılan soruların cevabını bulmak için bıkmadan, usanmadan çalışırlar.

Matematik, Fen ve Ekonomi:
Matematik ilgisi sayılarla ifade edilen problemleri çözebilme ve sayılarla akıl yürütebilme gücünü ifade eder. Fen ilgisi, doğada yer alan varlıkları ve olayları incelemekten ve tümevarım yöntemini kullanarak doğa yasalarını bulmaya çalışmaktan hoşlanmak demektir. Ekonomi ilgisi, üretim, dağıtım, tüketim, ticaret, değişim ve bölüşüm ile ilgili etkinlikler bütüne duyulan ilgiyi ifade eder. Ekonomi ilgisi insan ihtiyaçlarını en verimli bir şekilde karşılama çabasını içerir.

Ekonomi ve Sosyal Bilim:
Ekonomi ilgisi, üretim, dağıtım, tüketim, ticaret, değişim ve bölüşüm ile ilgili etkinlikler bütüne duyulan ilgiyi ifade eder. Ekonomi ilgisi insan ihtiyaçlarını en verimli bir şekilde karşılama çabasını içerir. Sosyal bilim ilgisi, sosyal olayları incelemek ve nedenleri araştırmak gibi davranışlarda ifadesini bulan ilgi alanıdır. Sosyal bilim ilgisi yüksek olan kimseler, hukuk, siyaset bilimleri, sosyoloji, psikoloji, ilahiyat gibi alanlarda çalışmakla mutlu ve başarılı olabilirler. Sosyal bilimlere ilgili kişiler sosyal bilim alanı ile ilgili konuları öğrenmeye ve bu konular üzerinde çalışmaya istekli olurlar.

MESLEKLER HAKKINDA NASIL BİLGİ EDİNEBİLİRİM?

Meslekler nasıl tanınabilir?

1-Rehber öğretmenden öğrenebilirsiniz.
2-Dershanenizin internet sitesinden öğrenebilirsiniz.
3-ÖSYM'nin hazırladığı kılavuzdan faydalanabilirsiniz.
4-Çevrenizde o meslekte çalışan yakınlarınız ve akraba çevrenizden faydalanabilirsiniz.
5-Oturduğunuz ilde üniversite veya üniversiteye bağlı bir fakülte varsa ve seçtiğiniz bölüm bulunuyorsa oraya müracaat edip öğretim görevlilerinden bilgi alabilirsiniz.

Ancak meslekleri anlatırken bazıları o mesleği sevmediği için yalnızca kötü yönlerini anlatıyor olabilir.Bazıları ulaşamadığı için bir diğer mesleği abartarak anlatabilir. Aileniz bu konuda yanlış bilgilerle tek yönlü sizi şartlayabilir. Bunu gözden uzak tutmayınız.

Meslekleri tanımada nelere dikkat etmeli?
1-Mesleğin gerektirdiği yeteneklerin neler olduğunu bilmeli
2-Mesleğin gerektirdiği kişilik özelliklerinin neler olduğunu bilmeli
3-Mesleğin ileride çalışma ortamının ne olduğunu öğrenmeli
4-Meslek hayatında beraber olacağınız arkadaş grubunun nasıl olacağını belirlemeli
5-Mesleğin avantaj ve dezavantajlarının neler olduğuna bakmalı
6-Mesleğin kazandıracağı imkanlara dikkat etmeli
7-Zevkle çalışabileceğiniz fazla efor sarf etmeden bile başarılı olabileceğiniz sizde hayal kırıklığına yol açmayacak meslekler olup olmadığına dikkat edilmelidir.